Başyazı »

Yorum Yap |

Pekin’deki Yasak Şehir, tarih boyunca 24 Çin imparatorunun sarayı oldu. Fakat yüzyıllardır, Moğol imparatoru olan Kubilay Han’ın, 13. yüzyılda Pekin’deki sarayının yeri bir sır olarak kalmıştı. Yeni çalışmalar sırasında, Kubilay Han’ın kurduğu Yuan Hanedanlığı’nın sarayına ait …

Read the full story »
Kütüphane

E-kitap olarak sunulan kitapların tamamı tanıtım amaçlıdır. Telif hakkı olduğunu düşündüğünüz eserleri bize bildirebilirsiniz.

Kültür&Sanat

Tarihin başlangıcından günümüze kadar Türklerin dünya medeniyetine kazandırdıkları

Belgeseller

Kadim Türklerle ilgili pek çok bilinmeyene ışık tutan birbirinden güzel belgeseller

Arkeoloji

Yerli ve yabancı araştırmacıların gerçekleştirdikleri arkeoloji çalışmaları

Duyurular

Türk tarih araştırmalarında son gelişmeler, konferanslar, sempozyumlar

Anasayfa » Arkeoloji, Başyazı

Anadolu’da Bir Türk Kavmi: Hurriler

Mezopotamya ‘da büyük bir imparatorluk vücuda getiren Sami kökenli Akkadların vesikalarından öğrenildiğine göre, M.Ö. 3. binyılın sonlarında Mardin merkez olmak üzere Güneydoğu Anadolu Bölgesi ile Kuzey Mezopotamya ‘daki Musul ve Kerkük dolaylarında Hurriler adıyla anılan bir kavim oturuyordu.

Hurri dili üzerinde yapılan filolojik tetkikler,bu kavmin dilinin Asya kökenli dillerden olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca bu dilin, M.Ö. 9-6. yüzyıllar arasında Anadolu’nun doğusunda güçlü bir devlet kuran Urartu kavminin diline benzediği, bir başka deyişle M.Ö. 1. binyılda karşımıza çıkan Urartularla M.Ö. 3. binyıl Akkad metinlerinden tanıdığımız Hurrilerin akraba oldukları tespit edilmiştir.

Hurri-haritaDemek oluyor ki, M.Ö. 3. binyıl Anadolu kavimlerinden biri de, Güneydoğu Anadolu’da oturan ve daha sonraları Kuzey Mezopotamya ve Kuzey Suriye’ye kadar sirayet eden Hurrilerdi. Ancak, Doğu Anadolu Bölgesi’nde yapılan arkeolojik kazılar ve yüzey araştırmaları neticesinde ele geçirilen buluntulardan, M.Ö. 6000-5000 yılları arasına tarihlenen Neolitik devir kültürü ile M.Ö. 5000-3000 yılları arasına yerleştirilen Kalkolitik devir kültürünün de Hurrilere ait olduğu anlaşılmıştır. Hatta, M.Ö. 3. binyıla tarihlenen Eski Tunç Çağı kültürü ile Kalkolitik ve Neolitik devir kültürleri arasında hiçbir kopukluğun olmadığı tespit edilmiştir. Bu da bize gösteriyor ki, arkeolojik buluntulara göre hüküm vermek gerekirse, Doğu Anadolu Bölgesindeki Hurri kültürünün kökleri, günümüzden 8000 yıl öncesine dayanmaktadır. Bir başka ifade ile Proto-Türk kavimlerinden biri olarak kabul ettiğimiz Hurriler, Anadolu’nun en eski sahiplerinden biridir.

Yazılı belgelere göre, M.Ö. 3. binyılın 2. yarısından itibaren tarih sahnesine çıkan, fakat arkeolojik buluntulara göre, Doğu Anadolu Neolitik ve Kalkolitik kültürlerinin de sahibi olan Hurriler, M.Ö. 2. binyıl Ön Asya tarihinde de ônemli roller oynamışlardır.

Louvre aslanı ve beraberindeki taş tablet- Hurri/Akad Dönemi: Musée du Louvre, Paris

Louvre aslanı ve beraberindeki taş tablet- Hurri/Akad Dönemi: Musée du Louvre, Paris

Gerçekten, yazılı kaynaklardan anlaşıldığı kadarıyla, özellikle M.Ö. 18. yüzyıldan itibaren birtakım Hurri memleketlerinden söz edilmektedir. Bunlardan birisi, asıl Hurri devletinin bulunduğu bölgedir ki, burası Van Gölü ‘nden itibaren Kızılırmak ve Yeşilırmak‘ın Karadeniz’e döküldüğü yerlere kadar uzanan ülkedir.

Geniş manada Hurri ülkeleri sahası; kuzeyde Kafkaslardan güneyde Suriye ve Yukarı Mezopotamyaya, batıda Toroslardan doğuda Zağros dağlarının ötesindeki Urmiye Gölüne kadar uzanıyordu. Burası ôyle bir sahadır ki, sözü edilen devirde, arkeolojinin tespitine göre, Sümer ve Babil kültürü dışında tamamıyla yeni ve homojen bir yapı arz etmektedir. Ancak bu dağlık sahalarda henüz yeterli derecelerde araştırmalar yapılmamış olduğundan, yazılı belgeler çok azdır. Bununla beraber, M.Ö. 2. binyılın ilk yarısında Hurrilerin merkezi bölgesinin Van Gölü sahası olduğu anlaşılmaktadır.

M.Ö. 1950-1750 yılları arasına tarihlenen Kültepe Çağı ( Asur Ticaret Kolonileri Devri ) metinlerinde az miktarda Hurri şahıs isimlerine rastlanıldığı gibi, Orta Fırat Bölgesindeki Mari arşivinde de Hurca dini tabletler bulunmustur. Bu sonuncular, Hammurabi devrine ( M.Ö. 1728-1686 ) aittirler. Diclenin doğusunda, Kerkük yöresindeki Arrapha-Nuzi metinlerinde Hurri şahıs adlarına, Tel Açana ‘da ( Hatay bölgesi ) yapılan kazılarda da Hurri sanat eserlerine rastlanmıştır. M.Ö. 2. binyılın ortalarında Hitit vesikalarında “Kizzuwatna” olarak gösterilen Doğu Kilikya‘ da da (Çukurova ve Amik Ovası), Hurrilerin hakim bir rol oynadıkları anlaşılmaktadır.

Belgelerden öğrenildiğine göre, Eski Ön Asya ‘daki Hurri-Mitanni Devleti ‘nin sınırları doğuda Kerkük ‘ten batıda Akdenize kadar uzanmaktaydı. M.Ö. 1550-1350 yılları arasında Ön Asyanın en kudretli devletlerinden biri olan Hurri-Mitanni Devleti ‘nin başkenti, bugünkü Urfa-Ceylanpınarı ile idantifiye edilen Vaşşugani şehri idi.

Eski ve Orta Hitit devletleri zamanında ( M.1700-1450)  Güneydoğu Anadoluda yer almış olan Hurriler, I. Hattuşili’nin batıya sefer yaptığı bir sırada başkent Hattuşaş dışında kalan bütün Hitit ülkesini işgal etmek suretiyle büyük bir askeri ve siyasi üstünlük göstermişlerdir. Fakat şunu belirtmek lazımdır ki, Hurrilerin kültürü, özellikle dini inançları, Hititleri çok etkilemiştir.

Hattuşaş kazılarında ortaya çıkarılan bazı dini metinlerin Hurri diliyle yazılmış oldukları görülmüştür. Hititler pekçok Hurri tanrısını benimseyip kabul ettikleri gibi, bazı Hitit kralları da Hititçe adlarının yanı sıra Hurrice isimler de almışlardır. Örneğin Hititler, Hurrilerin baştanrısı Teşup ve onun eşi Hepat ‘ın adlarını Hurri dilindeki biçimleriyle kullanıyorlardı. Hurri kökenli Kumarbi Efsanesi ve diğer birçok efsane ve destanlar, Hitit mitolojisi ve edebiyatına girerek, kültürel alanda geniş ve derin tesirler yapmıştır. Nitekim dini tesirler altında bir kısım Hitit kral ve kraliçelerinin Hurrice isimler taşımış olmaları, bu hususun en kuvvetli delilleri olsa gerektir.

M.Ö. 2. bin yılın ortalarında Hurri-Mitanni Devleti, Eski Ön Asya ‘nın en kuvvetli siyasi güçlerinden biri iken, şuppiluliuma ‘nın seferleriyle kudretini kaybederek, Hititlere bağlı ve Asur ‘a karşı tampon bir ülke haline getirilmiştir. M.Ö. 1200 lerde cereyan eden Ege Göçleri neticesinde ise hem Hitit İmparatorluğu, hem de Mitanni Devleti, tarih sahnesinden çekilmişlerdir. Fakat bu, Hurrilerin etnik olarak Anadolu?dan tamamen silindiklerine işaret etmez. Tam tersine onlar, M.Ö. 1. binyılda Van Gölü ve civarında Urartular adıyla tekrar karşımıza çıkacaklardır.

Bu yazı Prof.Dr. Ekrem Memiş’in, Türkler Ansiklopedisi Cilt 1’de yayınlanan  “Anadolu’da Türklerin Varlığı Tartışmaları” başlıklı makalesinden alınmıştır.

Diğer bir kaynak: Sadi Bayram, Kaynaklara Göre Güney Doğu Anadolu’da Proto-Türk İzleri

TSK Mehmetçik Vakfı

7 Yorum »

  • Mustafa dedi ki:

    Ben bir tarihçiyim hurriler ilgili bilginin hala günümüzde ADIYAMAN Gerger ilçesin de dağlık bölgesin de bulunan halk için kullanıldığını bilmekteyiz isterseniz araştıram yapabilirsiniz….

    • Gılgamesh mi Bilgemesh mi ? dedi ki:

      Ben Bir Türkologum,Hurrilerin içinden,
      Subarlar kesinlikle Türktür.
      Bazı :) Minorsky zihniyetli şahsiyetler tarafından kürt tarihi üretilmeye çalışılsada :) Kürtlerin Ata seçimi Turani Devletleri seçmesidir :) Ve Birbir kendi yalan iddialarını zaten kendileri eliyorlar.Medler bile 6 kavim tarafından kuruldu :)
      Kardukların bile Babası Sakalar Bunu Antik Yunan Tarihçileri gayet net söylüyor :)
      Ayriyeten Gutilere bakar isek Gutiler Türklerin Birebir kopyası oldugunu gösteriyor,Adı Guti Kurti,Kurt… :) Kürt değil :) Yani Bu Gün Kürtler Bir Türk Boyu Olan Gutileri ata sayıyorlar :) Aynı Tuncelide :) baba diye kutsallaştırdıkları Celalettin Harzemşahın :) Mezarına türbe yaptıkları onu başka biri sandıkları gibi :)
      Turukku adında bir boy çıkması,Sümerlerin Ural Altay dilleri konuşması ve şuanki tespit edildiği kadar 600 modern has Türkçeye kesinlikle eşleşmesi ve 4600 kadar Proto Türkçe Kelimelerin Sümerce ile eşleşmesi Kültürleri Destanları Sümerlerin Bir İlk Türk Kavimlerinden oldugu gayet aşikardır. Ve Şamanizm’in Nerden GeldHurrilerin,Turani olabileciği ve dillerinin Hint Avrupa Ve Sami Dillere benzemedigi ve bilakis Türkçe Ve Yeni Keşfedilen Turan Dillerinden biri olan Baskça ile yakın özellikler gösterdiğini gayet batılıların önemli raporlarıyla,Hurrilerin,Turani oldugunu gayet açık söyleriz.Türk oldugu bir ihtimaller arasındadır ama kesinlikle Turanidir.Şuanki nesilden bahseder isek bu topraklardan Yüzlerce Türk boyu geldi geçti,İranlılardan Daha Fazla Bu Topraklardan Turan Kavimleri geldi geçti,Yani Şuan Ne Kürt diye bir kabile :) Nede İrani bir kabile anadolunun yerlisinden çıkarmak mümkün değildir.Hakkaride bulunan yaklaşık 7 bin 7600 sene civarı olan Türk Balballarını görürseniz,Ve Türk Kurganlarını görürseniz,Ankara Güdülde bulunan bilim adamlarının yaptıgı yaklaşık tarihlendirme ile 5 bin ile 7 bin sene arasında olan Proto Türkçe Yazıtların keşfedilmesi.Türklerin Ve Bilakis Atası Turanlıların Anadolunun Ve Kuzey Ve Batı Mezepotamyanın Yafetik kavimlerin ayrılmasından itibaren,en kadim kavim yapıyor.
      Ve Anadolu Kesinlikle Türk Yurdudur,Kıyamete kadarda öyle olacaktır…

  • kürşat dedi ki:

    hurrilere ait en eski belge tis-atal.tis kelimesi ve atal kelimesi eski türkçe kelimelerdir.hurriler iyi at yetiştiricidirler.

  • kürşat dedi ki:

    maitani(mitannilerin kendilerine verdikleri isim mavi+tan) kral isimleri
    pars+ata+tar,bara+tarna (göktürklerde iş+bara ,boran kelimesi eski türkçede fırtına)şu+t+tar+na.şu kelimesi muhtemelen ışık ve güneşle alakalı.şüa azericedede ışın demek.turki kralı ilşu nail.devletin ışığına nail.

  • İl Şu Nail dedi ki:

    Türk Kağanı İl Şu Nail Bu Topraklar İçin Ter Döktü…
    Ben Bir Türkologum,Hurrilerin içinden,
    Subarlar kesinlikle Türktür.
    Bazı :) Minorsky zihniyetli şahsiyetler tarafından kürt tarihi üretilmeye çalışılsada :) Kürtlerin Ata seçimi Turani Devletleri seçmesidir :) Ve Birbir kendi yalan iddialarını zaten kendileri eliyorlar.Medler bile 6 kavim tarafından kuruldu :)
    Kardukların bile Babası Sakalar Bunu Antik Yunan Tarihçileri gayet net söylüyor :)
    Ayriyeten Gutilere bakar isek Gutiler Türklerin Birebir kopyası oldugunu gösteriyor,Adı Guti Kurti,Kurt… :) Kürt değil :) Yani Bu Gün Kürtler Bir Türk Boyu Olan Gutileri ata sayıyorlar :) Aynı Tuncelide :) baba diye kutsallaştırdıkları Celalettin Harzemşahın :) Mezarına türbe yaptıkları onu başka biri sandıkları gibi :)
    Turukku adında bir boy çıkması,Sümerlerin Ural Altay dilleri konuşması ve şuanki tespit edildiği kadar 600 modern has Türkçeye kesinlikle eşleşmesi ve 4600 kadar Proto Türkçe Kelimelerin Sümerce ile eşleşmesi Kültürleri Destanları Sümerlerin Bir İlk Türk Kavimlerinden oldugu gayet aşikardır. Ve Şamanizm’in Nerden GeldHurrilerin,Turani olabileciği ve dillerinin Hint Avrupa Ve Sami Dillere benzemedigi ve bilakis Türkçe Ve Yeni Keşfedilen Turan Dillerinden biri olan Baskça ile yakın özellikler gösterdiğini gayet batılıların önemli raporlarıyla,Hurrilerin,Turani oldugunu gayet açık söyleriz.Türk oldugu bir ihtimaller arasındadır ama kesinlikle Turanidir.Şuanki nesilden bahseder isek bu topraklardan Yüzlerce Türk boyu geldi geçti,İranlılardan Daha Fazla Bu Topraklardan Turan Kavimleri geldi geçti,Yani Şuan Ne Kürt diye bir kabile :) Nede İrani bir kabile anadolunun yerlisinden çıkarmak mümkün değildir.Hakkaride bulunan yaklaşık 7 bin 7600 sene civarı olan Türk Balballarını görürseniz,Ve Türk Kurganlarını görürseniz,Ankara Güdülde bulunan bilim adamlarının yaptıgı yaklaşık tarihlendirme ile 5 bin ile 7 bin sene arasında olan Proto Türkçe Yazıtların keşfedilmesi.Türklerin Ve Bilakis Atası Turanlıların Anadolunun Ve Kuzey Ve Batı Mezepotamyanın Yafetik kavimlerin ayrılmasından itibaren,en kadim kavim yapıyor.
    Ve Anadolu Kesinlikle Türk Yurdudur,Kıyamete kadarda öyle olacaktır…

  • Recep Özçelik dedi ki:

    Selam artvin borçkada hurriler yaşamış diyorlar merak ettiğim tek bir konu var Artvin’de gürcü Dedikleri kişiler gürcümü türk’müdür acab

  • Canan dedi ki:

    Elazıg/Harput ta ilk yerleşen devlet hurrilermiş .

Yorum yazın !

Add your comment below. You can also subscribe to these comments via RSS

“Türk Milletinin dili, Türkçedir. Türk Dili dünyanın en güzel, en zengin ve en kolay dilidir.”

You can use these tags:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong> 

This is a Gravatar-enabled weblog. To get your own globally-recognized-avatar, please register at Gravatar