Başyazı »

Yorum Yap |

PaylaşFacebook1TwitterGoogle+1sharesAtın evcilleştirilmesi, Hunların ve Moğolların batıya doğru giderek artan ve beraberinde Hepatit B ve vebayı getiren bir hücumla batılı Hint-Avrupalı çiftçilerin yerini almasını sağlayarak Avrasya’nın çehresini değiştirdi.
Science ve Nature dergilerinde yayımlanan üç araştırmada, uzmanların MÖ 2.500 ila MS …

Read the full story »
Kütüphane

E-kitap olarak sunulan kitapların tamamı tanıtım amaçlıdır. Telif hakkı olduğunu düşündüğünüz eserleri bize bildirebilirsiniz.

Kültür&Sanat

Tarihin başlangıcından günümüze kadar Türklerin dünya medeniyetine kazandırdıkları

Belgeseller

Kadim Türklerle ilgili pek çok bilinmeyene ışık tutan birbirinden güzel belgeseller

Arkeoloji

Yerli ve yabancı araştırmacıların gerçekleştirdikleri arkeoloji çalışmaları

Duyurular

Türk tarih araştırmalarında son gelişmeler, konferanslar, sempozyumlar

Anasayfa » Başyazı

Eski Türk Yazıtlarının Yazılış ve Dikilişleri

eski-turk-yazitlari

Paylaş


1. Ötüken Kağanlık Yazıtlarının Yazılış ve Dikilişleri

Bilindiği gibi, II. Kök Türk döneminin kudretli savaşçısı Köl Tigin 27 Şubat 731 yılında ölmüş; yoğ töreni 1 Kasım 731 ‘de yapılmış ve yazıtı da 21 Ağustos 732 yılında ağabeyi Bilge Kağan tarafından düzenlenmiş ve dikilmiştir (Sertkaya 1995: 95). Ancak Gumilev haklı olarak Köl Tigin Yazıtında, 719’a kadarki olayların anlatıldığını,bu tarihten sonraki olaylara değinilmediğini belirterek yazıtın, 717-718 yıllarında hazırlandığını ancak 732’de diktirildiğini öne sürer (Gumilev 2002: 401). Bu durumda yazıttaki cümlelerin Köl Tigin’in kendisi tarafından da görülmüş ve hatta çeşitli düzeltme ve öneriler getirilmiş olabileceği akla gelmektedir. Yazıttaki cümlelerin Bilge Kağan’a ait olduğu belli olmakla birlikte yazıtın işlenmesi, hakkedilmesi işi de Yollıg Tigin’e ait olmalıdır. Yazıtlarda, Yollıg Tigin için köl tigin atısı olduğu bildirilmekte ve yazıtlar üzerinde çalışanlarca da ‘Köl Tigin’in yeğeni (?)’ olarak anlaşılmakta ve değerlendirilmektedir:

  • bunça bitig bitigmü köl tigin atısı yol/ıg tigin bitidim ‘bu kadar yazıyı yazan (taşa işleyen) Köl Tigin’in yeğeni (?) Yollıg Tigin (ben) yazdım'(KT G-D).

Buradaki temel problem ‘Köl Tigin’in yeğeni’ ifadesi ile ne anlaşılması gerektiğidir. Eğer ortada gerçekten bir yeğenlik durumu varsa bununla ağabey, abla ya  da kız veya erkek kardeş çocuğu kastedilmiş olmalıdır. Köl Tigin’in yeğeninin doğal olarak ağabey Bilge Kağan’ın da yeğeni olması gerekir. Ancak o zaman neden yazıtta Köl Tigin atısı şeklinde bir ifade kullanılmıştır? Gumilev ise bambaşka bir şey ortaya atarak Yollıg Tigin’in Bilge’nin oğlu olduğunu ileri sürmüştür (Gumilev 2002: 398).

Clauson, atı için ‘the son of one ‘s younger brother or of one’s own son; (junior)nephew’ şeklinde bir açıklama yapmış ve KT G-D’da geçen köl tigin atısı ifadesinin bulunduğu cümleyi ise ‘I Yoluğ Tegin, Kül Tegin’s nephew, wrote (this inscription)‘şeklinde anlamlandırmıştır. BK G-B’da geçen [ Kjagan atısı yol/ıg tigincümlesini {Bi/ge Xajğan atısı Yoluğ Tegin şeklinde onararak boşluğu, Bilge Kağan olarak doldurmuş ve dolayısıyla Köl Tigin’in yeğeninin Bilge Kağan’ın da yeğeni olması gerektiğini vurgulamak istemiş olmalıdır. Clauson bundan başka Süci Yazıtının 8. satırında geçen yegenimin atımin körtim amtı öltim cümlesini de ‘I saw my daughters and my sons (and younger brothers ?) sons, and now 1 have died’ şeklinde anlamlandırmıştır(EDPT 40b). Bu satırda geçen yigiin ve atı için Ramstedtise sırasıyla ‘meiner töchter kinder’ ve ‘meiner söhne kinder’ anlamlarını vermiştir(Ramstedt 1913: 5). Bu durumda atı ‘torun’ anlamına ulaşmaktadır. Ancak ‘torun’ anlamı KT G-D’deki ifade ile örtüşmemektedir.

Yard. Doç. Dr. Erhan AYDIN

Eski Türk Yazıtlarının Yazılış ve Dikilişleri Üzerine

Gazi Türkiyat Güz 2007 /1

 

GDE Hata: Dosya alımı esnasında hata - eğer gerekliyse hata kontrolünü kapatın (404:Not Found)

Yorum yazın !

Add your comment below. You can also subscribe to these comments via RSS

“Türk Milletinin dili, Türkçedir. Türk Dili dünyanın en güzel, en zengin ve en kolay dilidir.”

You can use these tags:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong> 

This is a Gravatar-enabled weblog. To get your own globally-recognized-avatar, please register at Gravatar