Başyazı »

Yorum Yap |

Pekin’deki Yasak Şehir, tarih boyunca 24 Çin imparatorunun sarayı oldu. Fakat yüzyıllardır, Moğol imparatoru olan Kubilay Han’ın, 13. yüzyılda Pekin’deki sarayının yeri bir sır olarak kalmıştı. Yeni çalışmalar sırasında, Kubilay Han’ın kurduğu Yuan Hanedanlığı’nın sarayına ait …

Read the full story »
Kütüphane

E-kitap olarak sunulan kitapların tamamı tanıtım amaçlıdır. Telif hakkı olduğunu düşündüğünüz eserleri bize bildirebilirsiniz.

Kültür&Sanat

Tarihin başlangıcından günümüze kadar Türklerin dünya medeniyetine kazandırdıkları

Belgeseller

Kadim Türklerle ilgili pek çok bilinmeyene ışık tutan birbirinden güzel belgeseller

Arkeoloji

Yerli ve yabancı araştırmacıların gerçekleştirdikleri arkeoloji çalışmaları

Duyurular

Türk tarih araştırmalarında son gelişmeler, konferanslar, sempozyumlar

Anasayfa » Hocalarımız, Türkiye

Prof.Dr. Akdes Nimet Kurat

Akdes Nimet,  22 Nisan1903 tarihinde Rusya Federasyonuna bağlı olan Tataristan’ın Özerk Cumhuriyetinin Kazan şehri civarında Berkete köyünde doğdu. Kazan’ın doğusunda Ural dağlarına kadar uzanan sahada Başkırdistan bulunur. Her iki ülke eski Volga Bulgar devleti ile Altınordu hanlığının tabanını oluşturur. Akdes Nimet ailesi, Tatarların aydın sınıfına mensuptu ve babası ulemadan Tolga Tahir Efendi idi. Akdes Nimet’in altıncı ceddinin Volga ırmağmın sağ larafındaki dağlık bölgenin mirzalarından olduğu kaydediliyor. Aydın bir adam olan Molla Tahir Efendi, çocuklarının ilk öğrenimini kendisi yapmış, Akdes Nimet orta ve lise tahsilini Rus okullarında görmüştür. Akdes Nimet, 1920 yılında Bügülme Rus lisesini bitirdi. Bügülme, Kazan’ın doğusunda, Başkırdistan ile Tataristan’ın hudut bölgesinde bulunur. O zaman nüfusunun çoğunluğu Rus olan bir kasaba idi. 1920 de Rus lisesini bitiren Akdes Nimet, hem babasının hem de çevresi ile özellikle Hadi Atlasi’nin etkisi allında milliyetçi ve Türkçü fikirlerle yetişmiş bir gençti. Akdes Beyin mezun olduğu 1920 yılında Rusya, 1917 İhtilal’ inin sebep olduğu her türlü mahrumiyet ve çalkantı içinde idi. Bu yüzden Akdes Beyin orada yüksek tahsil yapması pek mümkün görünmüyordu. Bu yüzden tahsiline Almanya’da devam etmek üzere Rusya’dan kaçmayı tasarlamış, fakat hudutta yakalanarak geri çevrilmiştir. Lâkin bu olay Akdes Beyi yıldırmamış ve ikinci girişimde Polonya üzerinden kaçarak İstanbul’a gelmeyi başarmıştır. 1924 yılında İstanbul’a gelen Akdes Nimet, burada maddi güçlüklerle karşılaşmış, fakat yine de İstanbul Darülfünunda Edebiyat Fakültesine kaydını yaptırarak devama başlamıştır. 1925 yılı Ağustosunda Profesör Fuat Köprülü tarafından Türkiyat Enstitüsüne asistan olarak alınması Akdes Nimet’in hayatında bir dönüm noktası oluşturur. Buradaki işi kütüphanenin tanzimi ve kütüphanede kitapların kataloglanması idi. Bunun dışında öğrencilerin proseminer ve seminerlerine yardımcı oluyordu.

Darülfununda başlıca Fuat Köprülü, Zeki Velidi ve o sıralarda misafir profesör olarak İstanbul’da bulunan Vilhelm Barthold‘un derslerine devam etti, Ahmet Refik’in derslerini ihmal etmedi. Nitekim bu hususu Prut Savaşı adlı eserinin önsözünde kaydeder. 1928 yılı Mayısında Darülfunun Tarih bölümiinden mezun olan Akdes Nimet, bu sırada Maarif Vekâletinin açtığı Avrupa müsabaka imtihanını kazanmış ve bu arada kısa bir zaman için (Şubat-Haziran 1929) Konya Erkek Muallim Mektebi tarih ve cografya öğretmenliğine tayin edilmiştir. 1929 Ekiminde Konya Muallim Meklebine girdiği zaman Akdes Bey okuldan ayrılarak 1929 Temmuz Ayında doktorasını hazırlamak üzere Almanya’ya gönderilen Akdes Nimet orada, ilk iki yıl Breslau ve son iki yılını da Hamburg Üniversitesinde geçirmiştir. Bu üniversitelerde Doğu Avrupa tarihi, Slavistik, Bizantinoloji, Felsefe derslerine devam etmiştir. Bu Universitelerde Andrese, Aubin, Biels, Gielp, Kocbner, Konremann, Linde, Ostrogorsky, Berkenkopf, Habhagen, Heimann, Keller, Moack, Salomon, Sieverking, Walter gibi kıymeıli ilim adamlannın seminer derslerini takib etmeyi de ihmal etmemiştir. Akdes Nimet’in kendi hikâyesine göre, sırf bu seminerlere katılarak layikiyle faydalanmak maksadiyle İngilizce öğrenmeğe mecbur olmuştur.

akdes-nimet-kurat1933 de Hamburg Üniversitesinde Profesör Salomon’un yanında, 15. yüzyılın tanın-mış Bizans Tarihçisi Chalkondyles‘in eserindeki Türk Prozopografyası adındaki araştırması ile filoloji doktoru ünvanını kazanır. Bu doktoranın önemi, bir Türk araştırıcının ilk defa Yunanca kaynakda rasllanan ve o devirde Osmanh Devleti’nin hizmetinde çalışan (vezir, ku-mandan, general, amiral v.s. ile az sayıda özel şahsın) toplam 80 kişinin, diğer Bizans kay-nakları ile bu devir hakkındaki Türk kaynaklarının yardımı ile kimliklerinin açığa kavuşturulmuş olmasıdır. Yine kendi iladesine göre Akdes Nimet, doktora tezi olarak Peçenek Tarihini hazırlamış, fakaı profesör Salomon’un bu konuyu kabul etmemesi üzerine Chalkondyles’in eserini ele aimıştır. Profesör Salomon herhalde Vasilievski’nin “Bizans ve Peçenekler” adındaki araştırmanın önce 1872 de neşredilen ve daha sonra 1908 de Vasilievski eserleri serisinin ilk cildinde basılan araştırmayı tanıyordu.

1933 eğitim yılında İstanbul’a dönen Akdes Nimet, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesinde Ortaçağ Tarihi doçent namzedi olarak tayin edilmiştir. Üniversitede yürüttüğü dersler ve seminerler dışında devlet arşivinde çalışmış ve Ortazamanlar tarihine ait kısa bir bibliografya adlı eserini bu sırada yazmıştır. Akdes Nimet, Tarih kürsüsü profesörleri ile arasında meydana gelen anlaşmazlıkıan dolayı 1937 Şubatında İstanbul Üniversitesinden ayrılarak bırbuçuk yıl kadar Uppsala Üniversitesinde öğretim yaptıktan sonra Stockholm’deki Devlet Arşivinde, Berlin ve Paris, Lahey, Londra’daki arşiv ve kütüphanelerde “Prut Seferi ve barışı” adında hazırlamakta olduğu esere malzeme toplamıştır.

1938 yılı Temmuzunda yurda dönen Akdes Nimet (Kural), kısa bir süre (Şubat-Haziran 1939) Denizli lisesinde öğretmenlik yapmış, 1939 Eylülünde Ankara Gazi Terbiye Enstitüsü larih öğretmeni tayin edilmiş, 1941 yılı Eylülünde Tarih Doçenti olmuştur. 1944 de aynı Fakültenin Rus Dili ve Edebiyatı profesörlüğüne getirilmiş ve 1954 de Osman Turan’ın milletvekili seçilmesi dolayısıyla Ortaçağ Tarihi Kürsü Profesörü seçilmiştir. 1954-1955 yıllarındda Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesinde Dekanlık yapmışür. Akdes Nimet, Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesinde sıradan dersler dışında özellikle proseminer ve seminerlere önem vermiş, fakat bunların dışında kitap ve makale neşretmeği ihmal etmemiştir. Dekanlığı sırasında Fakültede 50 den fazla “Tarih Kollokyumu” düzenlemiş ve bu kollokyumlara Ankara ilim hayatının takdir ve ilgisi görülmüş ve bu çalışmalara çok sayıda ilim adamı katılmışlır.

Akdes Nimet, 1946-1947 yıllarında İngiliz Kültür Heyetinden sağladığı burs ile tngiltere’ye gitmiş ve orada Oxford, Bodlean, Londra British Museum’da çalışarak Türk- Ingiliz Münasebetleri adh kitabını yazmıştır. 1950-1951 de New York Rockefeller, 1961-
1962’de Nato araştırma burslarından faydalanarak New York, Princeton ve Berkeley, The Hoover Institution kütüphaneleri ile Washington, Londra ve Paris arşivlerindeki çalışmaları sonunda Türkiye ve Rusya adlı eserinin birinci cildini yayınlamış ve ikinci cildini neşre hazır hale getirmiştir.

Görüldüğü üzere bu ilmi seyahatler daima belli maksadlarla, eserler yazmak için yapılmış ve ilk fırsatta değerlendirilerek kitap veya makaleler haline getirilmişlir. Birçok yabancı ülkede ilmi kongrelere katılarak konferanslar veren Akdes Nimet ‘in son tedkik gezisi bir dünya turu halini almış, 6-12 Ocak 1971 de Avusualya’daki Orientalistler kongresine davet edilen Kurat’tan, gerek yol üstünde gerekse Güney Amerika’da Türkiye’yi tanıtıcı konferanslar vermesi istendiğinden Dışişleri Bakanlığının uyguladığı program gereğince konferanslar verdirilmiştir.

Buradan Amerika Birleşik Devletlerine geçen Kurat, oradaki Üniversite ve talim Kurumlarında George Town University’de “Türkiye’nin Durumu ve Akdeniz Sovyet Donanması“, American University’de “Yeni Türkiye”, Yale University’de “1569 Ejderhan Seferi-llk Türk-Rus Savaşı“, adında verdiği konferanslardan sonra 15 Mart 1971 de yurda dönmüştür.

Türk dillerinden başka Almanca, İngilizce, Fransızca, Rusça, Leh dillerini bilen Kurat, bu sayede rahat araştırma imkanı bulmuştur. 19 kitap ve 70 den fazla makalesi vardır. En fazla ilgi duyduğu saha “Doğu Avrupa Türk Kavimleri” ve “Türk-Rus Münasebetleri”dir.

28 Ağustos 1971 gecesi saat 20.20 da Kurat’ı Ankara’dan İstanbul’a götüren Gülhan yolcu otobüsü, İzmit cezaevi önünde karşılaştığı bir minibüse çarpmamak için fren yapınca yolun dışına yuvarlanmıştır. Burada geçirdiği kaza sonunda başından ağır yaralanan ve iç kanama geçiren Kurat, 8 Eylül Çarşamba sabahı 4.20’ de Kasımpaşa Deniz Hastanesinde Hakkın rahmetine kavuşmuştur. 10 Eylül Cuma günü İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi önünde düzenlenen törenden sonra, Kadıköy Osmanağa camiinde kılınan cenaze namazının ardından Erenköy Sahra-yı Cedit aile mezarlığında defnedilmiştir. (Baştav, 1996, 119-122)

Akdes Nimet Kurat, genç yaşında Türkiye’ye gelerek yerleşen ve burada ilmî faaliyet göstererek Türk ilim hayatına büyük katkıları bulunan Kazan’lı bir Türktü. Akdes Nimet, İstanbul Üniversitesinden mezun olduğu 1928 yılından vefat ettiği 1971 yılına kadar aralıksız çahşan ve yorulmak bilmeyen bir insandı. İlim anlayışını herşeyin üstünde tutan, yurtsever, vazifesine çok bağh bir ilim adamı idi.

Eserleri

  • Die türkische prosographie bei Leonikas Chalcocondilas (Hamburg, 1933)
  • Çaka Bey: İzmir ve Civarındaki Adaların ilk Türk Beyi (M.S. 1081 – 1096) (İstanbul, 1936, 1945, 1966)
  • Peçenek Tarihi (İstanbul 1937)
  • Kazan Hanlığını Kuran Uluğ Muhammed Hanın Yarlığı (İstanbul, 1937)
  • Topkapı Sarayı Müzesi Arşivindeki Altınordu, Kırım ve Türkistan Hanlarına Ait Yarlık ve Bitikleri İstanbul 1940 İsveç Kralı Kari XII m Hayatı ve Faaliyeti (İstanbul, 1940)
  • İsveç Kral Karl XII m Türkiye’de Kalışı ve Bu Sıralarda Osmanlı İmparatorluğu (İstanbul, 1943)
  • Rusya Tarihi. Başlangıcından 1911’ye Kadar (Ankara, 1948, 1999)
  • Prut Seferi ve Barışı, I-II (Ankara, 1951, 1953)
  • Türk-İngiliz Münasebetlerinin Başlangıcı ve Gelişmesi (1553-1610) (Ankara, 1953)
  • The Despatches of Sir Robert Sutton. Ambassador in Constantinople 1710-1714 (Londra, 1953)
  • Türk Amerikan Münasebetlerine Kısa Bir Bakış (1800-1959) (Ankara, 1959)
  • Başkan Lyndon B. Jonson ve Amerika Birleşik Devletleri Cumhurbaşkanlığı (Ankara, 1964)
  • Türkiye ve İdil Boyu. 1569 Astrahan Seferi, Ten-İdil Kanalı ve XVI-XVIII. Yüzyıl Osmanlı-Rus Münasebetleri (Ankara, 1966)
  • Türkiye ve Rusya: XVIII. Yüzyıl Sonundan Kurtuluş Savaşma Kadar Türk-Rus İlişkileri (1798-1919) (Ankara, 1970)
  • IV-XVII1. Yüzyıllarda Karadeniz Kuzeyindeki Türk Kavimleri ve Devletleri (Ankara, 1972)

 

Bibliyografya

Baştav, Şerif (1996). “Kazan Türklerinden Prof. Dr. Akdes Nimet Kurat”, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Kuruluş ve Gelişmesine Hizmeti Geçen Türk Dünyası Aydınları Sempozyumu, 23-26 Mayıs 1996,  Bildirileri, Kayseri 1996,  s. 119-126.

TSK Mehmetçik Vakfı

Yorum yazın !

Add your comment below. You can also subscribe to these comments via RSS

“Türk Milletinin dili, Türkçedir. Türk Dili dünyanın en güzel, en zengin ve en kolay dilidir.”

You can use these tags:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong> 

This is a Gravatar-enabled weblog. To get your own globally-recognized-avatar, please register at Gravatar